مالی و بازرگانی

نکات کلیدی در تنظیم دادخواست اعسار

تعریف اعسار

اعسار در معنای لغوی از ریشه عُسر گرفته شده است و به معنای سختی و رنج است .

در اصطلاح حقوقی اعسار به معنای این است که فرد از نظر مالی در مضیقه است و امکان پرداخت بدهی هایش را ندارد.

اعسار فقط برای افراد غیر تاجر پیش خواهد آمد.

اشخاص حقیقی و حقوقی که طبق قانون تجارت تحت عنوان تاجر شناخته شوند و قادر به پرداخت بدهی خود نباشد، معسر نمی شود.

در واقع وقتی کسی به دلیل کافی نبودن مالش یا عدم دسترسی به آنها قادر نباشد بدهی و دین خود را بپردازد،

معسر است و می تواند ادعای اعسار کند .

اعسار و موضوعات تحت شمول آن

اعسار می تواند نسبت به دو موضوع مختلف باشد یا اعسار نسبت به هزینه دادرسی و یا اعسار نسبت به محکوم به .

اعسار ازپرداخت هزینه دادرسی ومحکوم به
مشخصات پیوست دادخواست اعسار

به موجب ماده ۸ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴

مدعی اعسار باید صورت کلیه اموال خود شامل تعداد یا مقدار و قیمت کلیه اموال منقول و غیر‌منقول

به طور مشروح مشتمل بر میزان وجوه نقدی که وی به هر عنوان نزد بانک‌ها یا مؤسسات مالی و اعتباری ایرانی و خارجی دارد

به همراه مشخصات دقیق حساب‌های مذکور و نیز کلیه اموالی که او به هر نحو نزد اشخاص ثالث دارد

و کلیه مطالبات او از اشخاص ثالث

و نیز فهرست نقل و انتقالات و هر نوع تغییر دیگر در اموال مذکور از زمان یک سال قبل از طرح دعوای اعسار به بعد را ضمیمه دادخواست اعسار خود کند.

تکلیف قانونی خواهان اعسار

 از مفاد این ماده در میابیم که ارائه صورت کلیه اموال از سوی مدعی اعسار به دادگاه رسیدگی‌کننده به دعوای اعسار، تکلیف قانونی خواهان اعسار است و

دادگاه بدون ملاحظه صورت مزبور نمی‌تواند به دعوای اعسار رسیدگی کند

و طرف وی نیز باید هنگام ابلاغ نسخه ثانی دادخواست و ضمائم، از این صورت آگاهی یابد تا بتواند دفاع خود را تدارک ببیند.

بنابراین در فرض عدم انضمام صورت اموال از سوی تقدیم‌کننده دادخواست اعسار، 

دعوای اعسار برابر قانون، طرح نشده و قابلیت استماع ندارد

و دادگاه به استناد ماده ۲ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی قرار عدم استماع دعوا صادر می‌کند.

ماده ۲ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی

 ماده ۲ – هیچ دادگاهی نمی‌تواند به دعوایی رسیدگی کند مگر اینکه شخص یا اشخاص

ذی‌نفع یا وکیل یا قائم‌مقام یا نماینده قانونی آنان رسیدگی به‌دعوا را برابرقانون درخواست نموده باشند.

همچنین این مورد از موارد صدور اخطار رفع نقص نمی‌باشد.

الزام به ارائه صورت اموال در دادخواست اعسار

شایسته ذکر است که ارائه صورت اموال وفق ماده ۳ و تبصره یک آن از قانون یاد شده ، شرط لازم برای استفاده محکوم‌علیه مدعی اعسار از امتیازهای مقرر در این ماده و تبصره یک آن است

ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴

ماده ۳ـ اگر استیفای محکومٌ به از طرق مذکور در این قانون ممکن نگردد

محکومٌ علیه به تقاضای محکومٌ له تا زمان اجرای حکم یا پذیرفته  شدن ادعای اعسار او یا جلب رضایت محکومٌ له حبس می شود.

چنانچه محکومٌ علیه تا سی روز پس از ابلاغ اجراییه، ضمن ارائه صورت کلیه اموال خود، دعوای اعسار خویش را اقامه کرده باشد حبس نمی شود،

مگر اینکه دعوای اعسار مسترد یا به موجب حکم قطعی رد شود.

تبصره ۱ـ

چنانچه محکومٌ علیه خارج از مهلت مقرر در این ماده، ضمن ارائه صورت کلیه اموال خود، دعوای اعسار خود را اقامه کند،

هرگاه محکومٌ له آزادی وی را بدون اخذ تأمین بپذیرد یا محکومٌ علیه به تشخیص دادگاه کفیل یا وثیقه معتبر و معادل محکومٌ به ارائه نماید،

دادگاه با صدور قرار قبولی وثیقه یا کفیل تا روشن شدن وضعیت معسر از حبس محکومٌ علیه خودداری و در صورت حبس، او را آزاد می کند.

در صورت ردّ دعوای اعسار به موجب حکم قطعی، به کفیل یا وثیقه گذار ابلاغ می شود که ظرف مهلت بیست روز پس از ابلاغ واقعی نسبت به تسلیم محکومٌ علیه اقدام کند.

در صورت عدم تسلیم ظرف مهلت مذکور حسب مورد به دستور دادستان یا رئیس دادگاهی که حکم تحت نظر آن اجرا می شود

نسبت به استیفای محکومٌ به و هزینه های اجرایی از محل وثیقه یا وجه الکفاله اقدام می شود.

در این مورد دستور دادگاه ظرف مهلت ده روز پس از ابلاغ واقعی قابل اعتراض در دادگاه تجدیدنظر است.

نحوه صدور قرارهای تأمینی مزبور، مقررات اعتراض نسبت به دستور دادستان

و سایر مقررات مربوط به این دستورها تابع قانون آیین دادرسی کیفری است.

مشخصات شهود اعسار

 همچنین به موجب ماده ۸ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴، در صورت وجود شرایط زیر مدعی اعسار باید شهادت‌نامه کتبی حداقل دو شاهد را به دادخواست خود ضمیمه نماید:

اول، بار اثبات بر عهده مدیون باشد و یا سابقه ملائت او اثبات شده باشد.

دوم، مدیون بخواهد ادعای اعسار خود را با شهادت شهود ثابت کند.

بنابراین در شرایط فوق اگر مدیون شهادت‌نامه مزبور را پیوست نکند،

دعوای خود را وفق مقررات طرح نکرده است ولذا به استناد ماده ۲ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی  قرار عدم استماع دعوا صادر می‌شود

الزامات شهود اعسار

ماده ۹ـ شاهد باید علاوه بر هویت، شغل، میزان درآمد و نحوه قانونی امرار معاشِ خواهان،

به این امر تصریح کند که با مدیون به مدتی که بتواند نسبت به وضعیت معیشت وی اطلاع کافی داشته باشد،

معاشرت داشته و او افزون بر مستثنیات دین هیچ مال قابل دسترسی ندارد که بتواند به وسیله آن دین خود را بپردازد.

دادخواست اعسار موجب عدم بازداشت محکوم علیه

شایسته ذکر است که عدم بازداشت محکوم‌علیه مستلزم ارائه صورت اموال و دادخواست اعسار است

و هرگاه این دو ظرف مهلت قانونی به دادگاه ارائه شود، به موجب متن ماده ۳ قانون صدرالذکر

حبس محکوم‌علیه جایز نیست، هرچند صورت اموال یا دعوای تقدیمی ناقص باشد.

لزوم ثبت استشهادیه اعسار

همچنین ، به موجب ماده ۵۰۶ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹

در صورتی‌که دلیل اعسار از هزینه دادرسی شهادت شهود باشد،

باید شهادت کتبی حداقل دو نفر به دادخواست ضمیمه شود.

بنابراین اگر خواهان، شهادت‌نامه را پیوست دادخواست نکند،

به دلیل این‌که دعوای خود را برابر مقررات طرح نکرده است،

به استناد ماده ۲ این قانون قرار عدم استماع دعوای وی صادر می‌شود

ماده ۵۰۶ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی

ماده ۵۰۶ – درصورتی که دلیل اعسار شهادت شهود باشد،

باید شهادت کتبی حداقل دونفر از اشخاصی که از وضعیت مالی و زندگانی او مطلع‌می‌باشند به دادخواست ضمیمه شود.

در شهادت‌نامه، مشخصات و شغل و وسیله امرار معاش خواهان دادخواست

و عدم تمکن مالی او برای تأدیه هزینه دادرسی با تعیین مبلغ آن باید تصریح شده‌

و شهود منشأ اطلاعات و مشخصات کامل و اقامتگاه خود را به‌طور روشن ذکر نمایند.

تذکر:

الزام محکوم‌علیه به ارائه صورت جامع دارایی خود وفق ماده ۳۴ قانون اجرای احکام مدنی مصوب ۱۳۵۶ ناظر به فرضی است که محکوم‌علیه خود را قادر به اجرای مفاد اجراییه نداند؛

بنابراین صورت مذکور تکلیفی در مسیر اجرای حکم است،

اما صورت اموال موضوع مواد ۳ و ۸ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴

به عنوان شرط لازم برای اقامه دعوای اعسار از محکوم‌به و احراز معسر بودن محکوم‌علیه است

بنابراین این دو صورت اموال دو مقوله متفاوت هستند و هر یک باید در مرحله دادرسی مربوطه ارائه شوند

عدم تکلیف مدیر دفتر به وجود لیست اموال خواهان اعسار

با عنایت به این‌که ارائه صورت کامل اموال از شرایط اقامه و استماع دعوای اعسار از محکوم‌به است،

لذا مدیر دفتر تکلیفی به بررسی ضمیمه بودن آن ندارد؛

با وجود این‌ها دادگاه جهت احراز شرایط دعوا باید ضمیمه شدن یا نشدن آن را بررسی و حسب مورد اتخاذ تصمیم کند

اما در مورد  نواقص شکلی دادخواست، مدیر دفتر باید به وظیفه قانونی خود عمل کند.

در هر حال تاریخ ثبت دادخواست اعسار، ملاک اقدام محکوم‌علیه در اقامه دعوا ظرف سی روز پس از ابلاغ اجراییه است.

مهلت قانون محکوم علیه برای ثبت دادخواست

به موجب ذیل ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴ « چنانچه محکوم‌علیه تا سی روز پس از ابلاغ اجراییه، ضمن ارائه صورت کلیه اموال خود،

دعوای اعسار خویش را اقامه کرده باشد حبس نمی‌شود مگر این‌که دعوای اعسار مسترد یا به موجب حکم قطعی رد شود»؛

بنابراین هرگاه محکوم‌علیه در مهلت سی روزه مزبور دادخواست کامل خود را به انضمام صورت کلیه اموال خود ارائه کند، حبس نمی‌شود؛

براین اساس، وصول یا عدم وصول پاسخ استعلام و بررسی صورت اموال تأثیری در این خصوص ندارد.

نوشته های مشابه